Ewolucja świątyń w Piszczacu: od unii do prawosławia

Historia religijna Piszczaca, niewielkiego miasteczka o bogatej przeszłości, jest fascynującym świadectwem zmieniających się wpływów kulturowych i politycznych. Początki osadnictwa w Piszczacu, dawniej znanym jako Pieszczatka, sięgają nieznanych czasów, ale od początku dominowała tam ludność rusińska, co sugeruje istnienie prawosławnej cerkwi. Chociaż nie ma dokładnych dokumentów dotyczących pierwszych świątyń, wiadomo, że pod koniec XV wieku istniała tam już cerkiew. W 1530 roku, w momencie nadania aktu lokacji przez króla Zygmunta I Starego, prawosławna cerkiew była już obecna w miasteczku.

Rozwój i zmiany w strukturze wyznaniowej

W 1569 roku Piszczac uzyskał przywilej prawa magdeburskiego od króla Zygmunta II Augusta, co świadczyło o jego rozwoju. W tym czasie istniał już również kościół katolicki, co zostało potwierdzone w dokumencie króla Jana II Kazimierza z 1659 roku. Po unii brzeskiej w 1596 roku parafia prawosławna została przekształcona na grekokatolicką i stała się częścią diecezji włodzimierskiej. Unici uznali zwierzchnictwo papieża, zachowując jednocześnie swoje tradycje liturgiczne.

Parafie i świątynie w XVII i XVIII wieku

Pod koniec XVII wieku w Piszczacu funkcjonowały dwie parafie – rzymskokatolicka i grekokatolicka. Parafia rzymskokatolicka obejmowała Piszczac oraz 16 pobliskich wsi, a przy kościele działał „szpital parafialny” dla bezdomnych. Grekokatolicka parafia obejmowała Piszczac i kilka sąsiednich miejscowości. W 1722 roku wzniesiono nową drewnianą cerkiew unicką, której proboszczem był Jan Artecki. Charakterystyczne dla niej były trzy ołtarze i bogato zdobione wnętrze.

Pożar i odbudowa

W 1837 roku pożar zniszczył cerkiew unicką, co pozbawiło unitów ich miejsca kultu. Mimo trudności, społeczności rzymskokatolicka i grekokatolicka żyły zgodnie, a proboszcz rzymskokatolicki ks. Julian Trętowski udostępnił kościół dla nabożeństw unickich. W latach 60. XIX wieku rozpoczęto starania o budowę nowej cerkwi. Mieszkańcy, w tym katolicy i unici, wspólnie zadecydowali o pozyskaniu funduszy poprzez sprzedaż drewna z pobliskiego lasu.

Zawirowania polityczne i religijne

W 1868 roku poświęcono nową murowaną cerkiew, która szybko stała się prawosławną w związku z carską polityką „nawracania” unitów. To przekształcenie doprowadziło do napięć, które nasilały się wraz z próbami władz carskich likwidacji Kościoła unickiego. Piszczac stał się miejscem oporu przeciw narzucanej rosyjskiej tożsamości, co zakończyło się represjami wobec ludności unickiej.

Ostateczne zmiany i odrodzenie

Pomimo likwidacji parafii unickiej w 1875 roku, mieszkańcy Piszczaca nie zaprzestali walki o swoją tożsamość religijną i narodową. Po 1905 roku, gdy ogłoszono dekret o wolności religijnej, wielu byłych unitów powróciło do Kościoła rzymskokatolickiego. W 1906 roku wzniesiono nowy kościół katolicki, który stał się symbolem odrodzenia wiary i wspólnoty. Te wydarzenia pokazują, jak silne więzi łączyły mieszkańców Piszczaca z ich religijnym i narodowym dziedzictwem.

Źródło: facebook.com/profile.php?id=100069061395069